هوا را از من بگير. آلودگي­اش را هم!

   يك روز كه هواي تهران، تميز هم نه، كمتر آلوده باشد، تازه مي­فهميم كه در هر روزي كه در آن مي­گذرانيم چه چيزهايي از دست مي­دهيم و تازه خواهيم دانست كه اين شهر چرا اين­قدر زشت و نفرت­برانگيز است (گرچه اين تنها دليل­اش نمي­تواند باشد). بعد از آن همه روزهاي آلوده و تيره و كثافت­بار شهر، حالا كه چند روزي است هوا به مدد بارندگي­هاي پراكنده و مهم­تر از آن بادهاي مداوم، تميز -و يا حداقل آلوده­ي قابل­قبول­تر!- شده، به در و ديوار شهر كه نگاه مي­كنم، انگار همه چيز زيبا است. روزهاي ديگر كه شهر در زير پرده­ي تاريك و تيره­اي پنهان مي­شود، مي­داني كه دماوند و كوه­هاي شمال شهر كه هيچ، حتي همين انتهاي خيابان را اگر نمي­تواني ببيني از آلودگي است اما تا هوا چنين تميز نشود، آن خاطره­ي فراموش­شده به يادمان نمي­آيد. كه حتي همين ساختمان زشت آن سوي خيابان هم در پس پرده­ي سياه، اما نازك­تري است و زير نور بي­رمق و پراكنده­شده­ي خورشيد كه به زحمت از ميان ذرات معلق دود و كثافت خود را به زمين مي­رساند ديده مي­شود و تصوير واقعي در و ديوار شهر، نه از وراي اين مشبك آلودگي­ها، جور ديگري است. هوا كه تميز شود، منظره­ها كه شفاف شوند و نور خورشيد سايه­هاي تيزش را بياندازد آن وقت همه چيز ديدني مي­شود. و آن قدر اين مناظر نادر شده­اند كه متفاوت بودن­شان حتي آن ساختمان­هاي مخروبه­اي كه هنوز متروكه نيستند، حتي جدول­هاي زشت و نامنظم و بدرنگ پياده­رو­ها و حتي نماهاي تنفربرانگيز خيابان­ها را هم زيبا مي­نماياند. اگر تا غروب، هوا هنوز تميز باشد، يادمان مي­آيد كه نور خورشيد موقع غروب چقدر زيبا است. خصوصا اگر روي يك ديوار آجري بيافتد و دلتنگي براي اين نور زيبا، غم دوست­داشتني غروب­ها را سنگين­تر مي­كند. ديشب كه هوا خيلي تميز شده بود محو تماشاي ماه كامل شده بودم كه يادم رفته بود چقدر نوراني است. چقدر سفيد است و چقدر زيبا.

  من حالم از اين شهر به هم مي­خورد. به غايت! اگر هم به توصيه­ي بسياري كه براي مهاجرت به اين شهر سرزنش­ام مي­كنند بتوانم عمل كنم و يا بازگشت بسياري به شهر مادري­شان را الگو قرار دهم، بايد به اصفهان برگردم كه اين روزها اگر گوي سبقت در آلودگي را از تهران نربوده باشد، حداقل رقابت شانه به شانه و نزديكي با آن دارد! اگر فقط و فقط همين يك دليل را براي مهاجرت از كشور، در برابر هزاران دليل براي ماندن داشته باشم، دليل موجه و كافي­اي است؛ فرار از زندگي­اي كه در آن نفس­كشيدن حكم خودكشي را دارد.

گرسنه­ی خون­اند و تشنه­ی کشتن. سرگردان شده­ایم و گریزان. خواهش مقابله هست و توان­اش نه. خدایا! فرصتی هم نیست که دست دعایی بر آورم. خودت رحمی کن و چاره­ای انداز.

   گربه­ی سیاهی بر لب دیوار نشسته و به درون خانه خیره شده است. حضور شوم­اش آزارم می­دهد و نه می­توانم پرده را بکشم، که سپس باید بایستم و هر ثانیه به امید پوچ رفتن­اش از لای پرده نگاه کنم و نکند که دوباره چشمان­ام در چشمان تیره­اش افتد و نمی­دانم چرا می­ترسم از آن­که به بيرون بروم و فراری­اش بدهم که می­دانم نخواهد رفت و آن نگاهی که از آن دور خانمان­براندازم شده، از نزدیک آشوب دیگری خواهد کرد...

نگرانم.

 (اين كه ايمان دارم نخواهد رفت آيا از بي­ايماني است!؟)

بهانه­ي دور هم جمع­شدن با دوستان، در تلاشي براي زنده­سازي برنامه­هاي تماشاي فيلم دسته­جمعي­مان، فرصت نطلبيده­ي تماشاي دوباره­ي inception را داد (كه اين­جا مطابق اكثر نوشته­هاي سينمايي مختلف، «تلقين» را معادل نام­اش به كار برده­ام.) تماشاي دوباره­ي فيلم­ها، كه اجازه مي­دهد با نگاه دقيق­تري به فيلم نگاه كرد و نظر محكم­تر و قابل استنادتري داد، فرصتي است كه مدت­ها است نصيب­ام نشده است به ويژه در مورد فيلم­هايي كه مورد علاقه­ام نباشند. در مورد اين فيلم به هر حال نتيجه­اش تثبيت نظرات­ام بود.

پيش از هر چيز و فارغ از بحث بر سر كيفيت و جزييات فيلم، به نظرم اين فيلم بزرگترين ضربه را خودش به خودش وارد كرده است؛ كريستوفر نولان، مخزن عظيمي براي ايده­هايش خلق مي­كند، اما در حالي آن را عرضه مي­كند كه فقط با يك قطره پر شده است! تبليغات فيلم و حتي فصل بلند آغازين­اش به تماشاگران مي­گويد اين فيلمي خواهد بود پر از ايده­هاي خلاقانه و فضاهاي نامتعارف ذهني اما در ادامه، فيلم به يك اكشن سطحي و اگر نگوييم نازل؛ تكراري بدل مي­شود كه اگر فضايش، فضاي ذهني هم نبود، يا حتي كارگردانش يكي از همين هاليوودي­هاي نه چندان مشهور هم بود، بعيد بود تفاوت چنداني در آن ملموس مي­بود. وقتي سكانس­هاي آموزشي اوليه به پايان مي­رسد و وارد جريان اصلي داستان مي­شويم، آن قطاري كه ناگهان وارد خيابان­ها مي­شود آخرين صحنه­اي است كه اين پيام را در خود دارد و تماشاگر را براي ديدن اين­جور فضاها و اتفاقات ذهني نامعمول و شوكه­كننده و جذاب تا انتهاي فيلم تشنه نگاه مي­دارد. در ادامه اگر آن سكانس درگيري­ها در هتل نباشد تا بخشي از آبروي از دست رفته­ي فيلم را بخرد (كه تازه آن هم در اصل داستان حاصل يك كنش فيزيكي خارجي است تا مخلوق يك فعاليت ذهني) آن بخش تعقيب و گريزهاي در برف، خيلي لوس­تر از اين كه هست به نظر خواهد رسيد و اگر ريتم تند فيلم نباشد، فرصت بيشتري براي بيننده خواهد بود كه به اين فكر كند كه در برزخ بر كاب چه گذشت و چطور از آن ساحل سربرآورد و يا احتمالا چهره­پردازي آماتوري-گونه­ي سايتو خيلي بيش از اين­ها توي ذوق خواهد زد و حتما تماشاگران بيشتري خجالت را كنار گذاشته و اين سوال را كه پيشتر فقط هنگام تماشاي فيلم­هاي هندي مطرح مي­كردند مي­پرسند كه چرا از آن همه تيري كه به سمت كاب ­­و يارانش شليك مي­شود، فقط اولي­اش به هدف مي­خورد، آن هم به سينه­ي سايتوي بخت برگشته كه به قول فيلم توريست است و تازه در صندلي جلو نشسته است!¹

وقتي به همه­ي اين موارد فكر مي­كنم، حتي اين ايده­ي خطرناك هم به ذهن مي­رسد كه كل اين داستان كه فضاي ذهني بايد با فضاي واقعي مطابقت داشته باشد تا فردي كه در خواب است به خواب بودنش مشكوك نشود²، تنها توجيهي بوده براي اين­كه بيشتر از اين ايده­پردازي نشود! چون يا ايده­اي وجود نداشته است يا تهيه­كنندگان ريسك خرج­كردن پول بيشتر را نپذيرفته­اند و يك اكشن معمولي را به تعقيب و گريز در خيال انسان­هايي كه فضاها در آن­ها نامتعارف­اند و هر اتفاقي ممكن است، ترجيح داده­اند. چرا ايده­اي مثل پله­هاي فريب­دهنده فقط يك بار در طول فيلم (آن هم صورت عين به عين و نه مثلا با صورت يك فريب تازه) به كار مي­رود، آن هم براي راحت شدن از شر دست و پا چلفتي­اي كه با يك مشت ساده هم -مثل بقيه- مي­شود از شرش خلاص شد!؟

با وجود ادعاي ­نولان مبني بر اين كه اين ايده را مدت­ها در ذهن داشته و پرورانده است، فيلمنامه­ي دو ساعت و نيمي هم انگار با مايه­ي يك ايده­ي نه چندان تازه و بر اساس كليشه­هاي تكراري بسط پيدا كرده است. رابطه­ي پسر مايه­داري كه از پدرش محبت مي­خواهد و يا رقابت شركت­هاي بزرگ و كاب ­كه انگار دنيا را از فاجعه­ي اين ابرقدرت انرژي نجات مي­دهد همه از آن مواد اوليه و دست­مالي شده­اي هستند كه هر جاي ديگر ممكن است شما را بعد از پنج دقيقه، از ادامه­ي تماشاي فيلم منصرف كنند. آريادني هم كه گويي فقط اضافه­شده تا دليلي باشد براي توضيح­دادن منطق داستان –براي تماشاگران- كه البته يك حقه­ي متعارف سينمايي است. مشكلي ندارم. اما در ادامه دليلش را نمي­فهمم كه چرا كاب به اين دختربچه­ي تازه­وارد اعتماد مي­كند و پته­ي همه­ي زندگي­اش را پيش او (تماشاگران البته!) روي آب مي­ريزد!

به هرحال اگر همه­ي اين جزييات را با توجيه مخاطب-عام بودن اين فيلم بپذيريم كه البته توجيه جالبي نيست اما قابل قبول است باز هم همان موارد كلي نشان مي­دهد كه اين خانه از پاي­بست ويران بوده است. از نقاط قوت فيلم ريتم تند و نفس­گير و پر از موسيقي آن –بدون اين­كه چندان آزاردهنده باشد- است كه به روند معمول و رايج اكثر فيلم­هاي هاليوودي در سال­هاي اخير تبديل شده (از «شواليه­ي تاريكي» The Dark Knight همين كارگردان، تا «شبكه­ي اجتماعي»The Social Network ) و دي­كاپريويي كه نه تنها ديگر آن بچه مزلّف(!) قبلي نيست، بلكه جذابيت­هاي خاص خودش را يافته و با چند نفر از مهم­ترين فيلمسازان سال­هاي اخير هاليوود كار كرده و حتي چندي پيش كه اتفاقي مصاحبه­اي از دوران «تايتانيك­»اش را مي­ديدم، با خودم گفتم بايد كاملا تجديدنظري در موردش داشته باشيم! در كل همين موضوع اكشن­شدن فيلم و سردستي پيش بردن داستان فيلم است كه در نهايت خستگي را به تن مي­گذارد و افسوس از اين­كه چه فرصتي به باد رفت.

ماتريكس و فرمانروايي مستدامش بر سينما

از همان آغاز فيلم، حتي در اوج صحنه­هاي نفس­گيري مثل همان سكانس درگيري در هتل، جابه­جا «ماتريكس» The Matrix به ياد مي­آيد. نه تنها شباهت­هاي اساسي در موضوع اصلي داستان مانند دو دنيا: يك دنياي ذهني و يك دنياي واقعي و رفت و برگشت­هاي مكرر بين اين دو فضا و حتي شباهت­هايي در شيوه­ي روايت داستان به صورت معرفي اين دو دنيا و سپس درگيرشدن با ماجراي اصلي و البته پرداخت­هاي تكنيكي-بصري، خواسته يا ناخواسته ياد اين شاهكار بي­بديل سينما را زنده مي­كند، بلكه تاكيد دوباره­اي مي­كند بر اين كه «ماتريكس» آن­چنان قلمروي سينما را از جنبه­هاي مختلف گشوده و گسترده است كه فيلم­ها و فيلمسازان جديد، سال­ها بايد در اين وادي طي طريق كنند بلكه به مرزهاي اين پهنه­ي عظيم برسند كه عبور از آن مرزها و كشورگشايي­هاي جديد در مرحله­ي بعدي آن باشد. بله! «آواتار» Avatar هم ساخته شده است كه فقط يك دستاورد تكنيكي دارد در باورپذيرتر نمودن موجودات خيالي­اش. همين! باقي همان روايت كليشه­اي كهنه­ي هاليوود است. در ضمن فراموش نكنيد و البته باور كنيد(!) كه «ماتريكس» در سال 1999 ساخته شد. يعني 12 سال پيش و هنوز تازه است. مثل روز اولش.

مقايسه­ي ناگزير «تلقين» و «شاتر آيلند»

همزماني اكران اين دو فيلم و البته شباهت­هاي بيش از حدي كه گاه تعجب­برانگيز مي­نمايد (باز هم دو دنيا، يكي واقعي و ديگري ذهني و نقش­هاي مشابهي كه نه تنها بازيگر هر دو يكي است، بلكه در جزييات حيرت­آوري هم مشابه هم هستند. هر دو از نظر حرفه­اي و رواني تحت فشار و هر دو درگير يك خاطره از مرگ يا كشتن همسرشان، بسته به خوانش­هاي مختلف از داستان­ها به ويژه در مورد «شاتر آيلند» Shutter Island) مقايسه­ي ميان اين دو فيلم را اجتناب­ناپذير مي­كند. مقايسه كردن اين فيلم با فيلم فوق­العاده­ي اسكورسيزي از كارگردانان محبوبم، براي كاستن از ارزش­هاي آن شايد چندان پسند نباشد اما مثلا وقتي همين موسيقي فيلم «تلقين» كه چند پاراگراف پيشتر از آن تعريف كردم را با ساندترك soundtrack فوق­العاده و خلاق «شاتر آيلند» (كه بخش بزرگي از بار دراماتيك فيلم را هم بر دوش دارد) مقايسه مي­كنم، حتي آن هم از چشم­ام مي­افتد!

قرار نيست اين نوشته­اي باشد از دسته­ي يادآوري­هاي چندرسانه­اي و نوستالژيك خاطرات دوران درگذشته كه مدتي است بسيار رواج پيدا كرده است. اين نوشته به نابودي يك فرهنگ و عادت خاص در شنيدن موسيقي كه در پي انقراض كاست و جايگزين شدن آن با سي.دي. و پديده­ي ام.پي.تري. پيش آمد خواهد پرداخت. به همين دليل سعي مي­كنم از نقل خاطرات خوش و حتي ناخوش و تلخ دوران كاست­ها دوري كنم كه كار سختي است چون بالاخره به بحث هم مربوط مي­شود. از نقل اين­كه ضبط دوكاسته نداشتيم و هر بار كه يك موسيقي پيدا مي­شد، دردسر خريدن يك كاست خام خوب و بعد پيداكردن ضبط دوكاسته و سپردنش به يكي از دوستان و اقوام هم پيش مي‌آمد كه هيچ­كدام حساسيت من را در اين جور چيزها نداشتند و كم پيش مي­آمد كه در نهايت كپي قابل قبولي به دستم برسد. كاست­هاي ارزان­قيمت وطني كه به لطف­شان آلبوم­ها را اول 60 دقيقه­اي مي­شنيدم و بعد از مدتي زمان آلبوم به 90 يا حتي 120دقيقه مي­رسيد! (مدت زمان ثانويه‌ي آلبوم به ميزان محبوبيت آن موسيقي و در نتيجه ميزان استفاده از آن كاست رابطه‌ي مستقيم و با كيفيت كاست رابطه‌ي عكس داشت!). از لزوم شكاندن شاسي­هاي زير كاست‌ها براي محافظت در برابر كپي­شدن و افسوس از فراموش كردنش وقتي كاستي كه قرض داده بودم را مثلا با صداي وق­وق يك بچه زرزرو وسط چهچه­هاي استاد تحويل مي­گرفتم. از دقت در كشف اين موضوع كه اگر حالا اين سمت كاست فلان آهنگ است، آن روي كاست كدام آهنگ خواهد بود. از حجم بالاي كاست­ها و اجتناب­ناپذيري حمل­شان براي من كه در سفرها نيمي از ساكم را اشغال مي­كرد. از مراقبت از جلد و جعبه­هاي­شان تا ساختن كاور براي كاست­هاي كپي و... از همه­ي اين­ها چيزي نمي­گويم!

از ابتداي تاريخ¹، تقریبا هميشه موسیقی­ها در قالب آلبوم­ها منتشر می­شده­اند و آلبوم را از ابتدا تا انتهایش گوش می­داده­اند.² نمی­دانم روال و عادت از اول این بوده یا نه، اما در دوران کاست­ها، چون جلو و عقب بردن و پيداكردن یک آهنگ در یک آلبوم دردسرهايي هم داشت. (بماند كه اولا من هم تجربه و تبحّر فراواني براي اين­كار داشتم و هم دستگاه پخش جي.وي.سي. ژاپني اصل­مان (آخ كه چقدر دلم براي ژاپن اصل تنگ شده است!) قابليت تشخيص گپ بين آهنگ­ها را داشت و اين خودش كار را آسان كرده بود.)

تا ياد دارم، به جز كاست­هايي كه خودم كپي نكرده بودم -و اكثرا مربوط به عصر جاهليت³ من مي­شدند كه لس­آنجلسي گوش مي­كردم چون چيز ديگري نبود كه گوش كنم!- و رويش معمولا نوشته بود «مختلط» يا «گلچين»، هميشه كاست را از اول تا آخرش گوش مي­دادم. يعني هر بار كل آلبوم. مسلما مواردي هم بودند كه طرف دوم ناديده گرفته مي­شد يا بعضي آهنگ­هاي آخرش جا مي­ماند كه بيشتر در مورد آهنگ­هاي غربي بودند –تا مثلا آلبوم­های سنتی خودمان- چون اصولا شيوه­ي توليد آلبوم­ها تحت تاثير این نكته است که «کی طرف دوم کاست­ها را گوش می­کند؟». (شكل­گيري بي.سايدها (B-side) همان طرف دوم صفحه (يا كاست) كه معمولا آهنگ­هاي كمتر مهم روي آن ضبط مي­شده است چون كمتر كسي نوار را بر مي­گردانده تا طرف دوم را بشنود هم مسلما پیرو همین برخورد بوده است.)

به هرحال اصل قضیه این است كه با رواج سي.دي. ها و سپس ام.پي.تري.پليرها كه كار پريدن از روي آهنگ­ها تا رسيدن به آهنگ مورد نظر و كپي­كردن و چيدن آهنگ­ها پشت هم را بسيار آسان كرده است در شنوندگان موسيقي هم نوعي كاهلي به وجود آورده كه سبب شده او به جاي شنيدن كل آلبوم­ها فقط آهنگ­هاي خيلي خوب يا معروفش را بشنود و يا حتي از ابتدا همان آهنگ يا آهنگ­ها را سوا و كپي كند. بارها براي من پيش آمده كه آهنگي را در آلبومي، تازه پس از چندين بار شنيدن كشف كنم اما با اين شيوه، به ويژه در نظام سرگرمي­سازي غربي كه سلطه­اش بر هنر بيش از پيش شده است، هر هنرمندي كه بتواند يك آهنگ پرطرفدار و فروش-برو(!) يا همان «هيت» (hit) بسازد، بلافاصله يك آلبوم هم برايش دست و پا مي­كند چون كي اين­ها را گوش مي­كند!؟ و در حالي كه آن­ور آب حداقل تك­آهنگ­ها هم منتشر مي­شوند تا همين قضيه را پشتيباني كنند اين عادت جدید، در حال و روز درب و داغان موسيقي و هنر ما آتشي ديگر است بر صنعت نداشته­ي هنر و موسيقي­مان.

به هر حال بنده كه دارم همچنان به همان سياق پيشينم ادامه مي­دهم. تا دیگران چه می­کنند و چه دفاعی دارند و آيا مي­توان و اصلا نیاز است که اين گرايش را با نهضتي برانداخت!؟

اصراري ندارم حتما اسمي روي آن بگذارم اما براي اين كه بهتر توصيفش كنم دنبال تركيب مناسبي مي­گردم؛ نمي­دانم يك­جور خودآزاري لذت بخش بود يا يك سرگرمي دردناك...

هواي اصفهان كه همان موقع هم خشك بود (اگر الان خشك­تر نشده باشد.) سوز زمستان­هايش هم چندان فرقي نكرده. اما زمان دبستان، شايد چون همه­ي راه را پياده مي­رفتم و مي­آمدم، گاهي بدون دست‌كش، دست­هايم خشك و زبر مي­شد. بدجور. اما ديگر تجربه­اش نكردم. احتمالا چون بعد از دبستان با سرويس به مدرسه مي­رفتم، دستكش گرم دست مي­كردم و گه­گاه كرم هم مي­زدم. به هرحال خود آن دست­هاي زبر تازگي­ها و تنوع­هايي داشت. تجربه‌اي نه لزوما خوشايند اما تازه و نادر بودن‌شان –مثل خيلي از تجربيات ديگر- لذت‌هاي خاص خود را به آن مي‌داد. مثلا پشت دست‌هايم كه زبر بودند را به صورتم مي­ماليدم يا وقتي اين دست‌ها به لباس­هاي پشمي گير مي­كردند و گاه گوله‌اي كوچك از لباس به آن مي‌چسبيد. اما آن سرگرمي دست­ساز اصلي اين بود: دستم را مشت مي­كردم و به آن خيره مي­شدم. مشتم را محكم­تر مي­كردم تا پوست دستم از دو سمت كشيده شود. بعد همراه سوزش عجيبي در پوست سله بسته­ام، سرخي خون از ميان ترك­ها بيرون مي­زد و هرچه مشت محكم­تر مي­شد سوزش و قرمزي هم بيشتر مي­شد. بعد از دقايقي، لخته­هاي ظريف خون روي همين شيارها مي­ماند و پوستم خشونت و زمختي دوست­داشتني­اي پيدا مي­كرد! نمي‌دانم چطور بود كه هيچ‌وقت موقع انجام اين فرآيند نسبتا كوتاه، به سوزش و عذاب بعدش هم فكر نمي­كردم.

حالا يا از هواي تهران است كه ديگر پوست دستانم به آن شرايط وخيم دچار نمي­شوند يا اين هم از دسته­ي همه‌ي آن چيزهايي است كه با گذشت زمان محو و ناپديد مي­شوند كه ديگر نه دست­هايم آن‌قدر زبر و خشك مي‌شوند كه بشود پوستش را تركاند! و هم تا گوشه‌اي از پوست دستم  خشك و زخم مي‌شود ياد كرم مي‌افتم و بعد از چند روز همه­ي زخم‌هاي سربرنياورده خوب مي‌شوند. آن روز اما نمي‌دانم چه شد كه اين خاطرات دوباره با سرخي خون از ميان پوستم بيرون زدند...

مي­خواهم بنويسم. ويار نوشتن، اين درد نوشتن، اين غده­ي سرطاني كه در مغزم جمع مي­شود و باد مي­كند و بعد اگر روي كاغذ بالا نياوريش يا مي­تركد و مخت را ويران مي­كند يا مي­چروكد و شيرابه و گندابه­اي كه ازش بيرون مي­زند روي همان معدود نقاط تازه و زنده­ي ذهن رسوب مي­كند و آن­ها را هم مي­خشكاند و بعد گرد افسردگي از ننوشتن و درد انگشت از قلم به دست نگرفتن يا نلغزيدن روي صف­هاي دكمه­هاي كيبورد كه فقط از يك سمت نظام دارند مي­ماند. نوشتن را به چه مي­شود تشبيه كرد؟ به چيزي كه اگر در لحظه­ي جوانه­زدن كاشتي­اش، برداشتش هم خواهي كرد وگرنه مي­گندد يا اگر دانه­اي باشد به درد كاسه­ي آجيلي خواهد خورد كه وقتِ وقت­گذراندن­هاي بيهوده، زير دندان­ها بشكني­اش و تا نمك و مزه­اي همراه تخم كوچكش نباشد، همان نيز لذتي نخواهد داشت. ماه­ها است ننوشته­ام. سال­ها است. اما حتي چند روزش هم سخت مي­رود. برعكس اصحاب كهف كه خواب شيرين­شان را به زحمت به ساعتي مي­دانستند، من بيدارم و هر لحظه­ي بي­نوشتني كه مي­گذرانم انگار كه عمرم در خواب رفته است...

...و باز نشد. اين برج زهرمار از در در آمد و صدايم زد. اين پرچم كراهت. اين لوگوي بخش چرك انسانيت از در آمد. او كه از بهترين نمونه­ها است براي نگريستن به طبيعت و يافتن خدا در آن؛ كه فقط دست تواناي خدا مي­تواند چنين موجود زشتي را جان بدهد. خدا بار دوم هنگام آفريدن او بود كه به خود آفرين گفت... و من كه آن­قدر در سر داشتم كه نمي­دانستم از كجايش شروع كنم و براي همين از درد ننوشتن­ام شروع كردم به نوشتن كه نمي­دانستم به كجا برود و آيا چيزي خواهد شد يا نه... باز هم نتوانستم.

...

برگشتم. آيا بايد ادامه دهم؟